ЧӀарлъул ва гьелъул рахъ ккуразул боял Туплисалде лъугьин

ЧӀАРЛЪУЛ ВА ГЬЕЛЪУЛ РАХЪ ККУРАЗУЛ БОЯЛ ТУПЛИСАЛДЕ ЛЪУГЬИН

1135/1723 соналъ шагӀбан-моцӀрол ичӀабилелъ(16 —б май), жугьу къол»къадел гӀужалъ чӀарлъидулӀун муттапикъазул боял Туплисалде бугила, росабалъгун  хъулбузда жанир жидерго дибирзаби лъун ругилан; дагьаб гъоркьехун гьесго хъвалеб буго: ЧӀарлъул «лезгияца» Кахет-улка» кодобе босун бугониги, цо-цо бакӀазда кахеталъулаз гьезие дандечӀей гьабул бугилан (гь. 1741.


‘( Вахуштнца хъвалеб буго: 1723 соналъ кахетисев МухӀаммадгули  ханица, чӀарлъидулгун рекъелги гьабун, гьезул цо бутӀа жинда аскӀа ахӀун, хӀурматалда хьихьун бугила; гьабураб кумекалъухъ МухӀаммадгъул ханица чӀарлъулазе мухь-гӀарац кьунаниги, Кахеталъул бутӀрузда-таватиязда ракӀалда букӀун бугила: къуват дандеги гьабун, кинаб батунги рес балагьун  гъел «лезгияздаса» жал хвасарлъизейилан (гь.171,172). Цойги хӀужа — гуржияв Вахдан-ханица гӀурусазул хъахӀав пачаясухъе кагъат хъван букӀана: «лезгияз тӀолабго Кахет рагъалдалъун кодобе босун бугилан (Переписка, гъ.163).лъугьана. Нахъияб къоялъ радал шагьаралда жаниб рагь байбихьана, амма гьеб рагь халабахъичӀо. КватӀичӀого доб Туплисалъул агьлуялдаги чӀарльудагун муттапикъаздаги гьоркьоб рекъел ккана: чӀарлъуе ва гьезулгун цолъаразе — муттапикъазе гьеб агьлуялъ лъабкъоялда анцӀазарго тумен гӀарац кьезейилан ва гьединго — Кахеталъул вали МухӀаммадгъули-хан, шигӀаяв вукӀаравчи, исламалде, яни суннаталде, вачӀинейилан шартӀазда.Гьел шартӀазда Кахеталъул вали

МухӀаммадгули  хан

Мух1аммадгъули-хан Туплисалъул валилъун тагӀйинги» гьавун, жидерго давлаги босун, ЧӀарлъул ва гьелъул рахъ ккуразул боял дораса нахъе руссана».Вахуштнца хъвалеб буго: нран-шагьас Туплисалъул валилъи, дир инсуда кодосаги бахъун, кахетисев МухӀаммадгъули-ханихъе кьунила; рачун кьужрулгун гьев МухӀаммадгъули-хан Туплис босизе вачӀун вугила, амма гьеб гьабун бажаричӀого, Кахеталде нахъе ун вугила; дова рещтӀун вукӀаго, жинда аскӀоре «лезгиялги» ахӀун, гьезие гӀарацги кьун, ва хадуб Туплисалде тӀаде «лезгиязда» цадахь кӀиабизе вачӀун вугила; гьитӀинабго рагьдаса хадуб Туплис бахъун, «лезгияца» гьелъул гӀадамал асир гьарун рачун ун ругилан . Цинги. Гъарабагъалъул католикосав Е. ХӀасан-Жалаляница хъвалеб буго: иран-шагьас Туплис МухӀаммадгъули-ханихъе кьун хадуб, къужрулгт рачун, гьев МухӀаммадгъули-хан ун вугила Туплис босизейилан къасдалда; амма Вахдан-ханица гьесул аскар биххизабун бугила;хӀалица довасаги лъутун, Мух1аммадгъули-хан Кахеталде нахъе вуссун вугила; къужрузул рагъул махщалида гьесул божи тӀагӀиндал, гьев ун вугила «лезгиязда» аскӀове, гъездаса кумек тӀалаб гьабизейилан; гъел «лезгияздаги» МухӀаммадгъули-ханица абун бугила: Туплис шагьар бахъизе ножеца дие кумек гьабуни, доба батизесеб месед-гӀарацги. цогидаб боцӀи-хазннаги нужер букӀиие бугин абун, гьелде тӀадеги — дида цадахъ Туплисалдехун аравщинав «лезгияв»-рагъухъанасе жинца лъаб-лъаб туменги кьезе бугилан абун; гьеб мехалъ «лезгиял» МухӀаммадгъули-ханида цадахъ рагъул сапаралде рахъун ругила; Туплис гьез сверун ккун бугила; хадуб. шагьаралде жаниреги лъугьун, гьез гьеб гъара гьабун бугила. дора ратаразда гьоркьоса гӀезегӀан гӀадамал асир гьарун ругила; цинги кахетисев МухӀаммадгъули-ханихъа 4000 туменги босун, гьел «лезгиял» жидерго ватӀаналде тӀадруссун ругилан (гь. 37-39). Гьеб дунялалдаго машгьураб шагьар бахънялда хурхун гуржиязул нуцалчи-таватияв Отарица гӀурусазухъе хъван букӀана: «лезгиял» Туплисалде жанире кӀанцӀанила; Туплис-шагьар гьез тала гьабун бугила, гьелъул килсабиги гьатӀаналги риххизарун ругила; хадуб гьел «лезгиял» дораса нахъе анилан (Переписка, гъ. 153.154). Цойги хӀужа — гӀурусазул баяназда рекъон, Туплис бахъараб «лезгиязул» бодулъ кинавннги 1500 рагъухъан вукӀун вуго, Гуржиязул рихьизариязда рекъонин абуни. гьел «лезгиязул» 7 азарго чи ■вукӀун вуго. Цойги, И.-Г. Герберица (1728 сон) хъвалеб буго: 1723 соналъ, ругелщинал «лезгиялги» мугӀрузул цогидал цӀугьалги гьусизеги гьусун, кӀудияб давладе гъезул хьулал лъезеги гьарун, кахетисев МухӀаммадгъули-хаиица гьел Туплис-тахшагьаралде тӀаде рехун ругила; Туплисалъул улка-гьесгун «лезгияз» гъара гьабун бугилан .

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *